Op deze pagina:
Hoe herkent u de eikenprocessierups?
Sinds enkele jaren krijgen we tijdens de zomermaanden te maken met eikenprocessierupsen. Ze vreten eikenbomen kaal, maar veroorzaken vooral ernstige jeukhinder bij mensen die in contact komen met de brandharen van de rupsen. De brandharen kunnen in de maanden mei, juni en juli overlast bij de mens veroorzaken.
Eikenprocessierupsen trekken voornamelijk 's avonds "in processie" vanuit spinsels of dikke takken naar de bladeren van de boom. Het zijn vooral inlandse eikenbomen die hun voorkeur genieten.
Vanaf half mei bezitten de rupsen microscopisch kleine brandharen en zorgen zij voor hinder. De volgroeide rupsen hebben een grijsgrauwe kleur met lichtgekleurde zijden en zijn bedekt met lange witte haren. Die witte haren zijn niet de brandharen. Vanaf juli verpoppen de rupsen zich in een stevige cocon van haren en ander materiaal, en groeien uit tot een onopvallende, grijze nachtvlinder.
Terug naar boven
Welke problemen veroorzaken de rupsen?
Contact met de huid
Wanneer de huid in contact komt met de brandharen van de eikenprocessierups, kan er huiduitslag verschijnen die gepaard gaat met hevige jeuk. Dat is het gevolg van een lokale ontstekingsreactie. De klachten verdwijnen doorgaans zonder behandeling binnen 2 weken.
Er hoeft geen rechtstreeks contact met de rupsen te zijn om die problemen te krijgen. De haartjes kunnen bijvoorbeeld ook door de wind meegevoerd worden, zo in de kleding terechtkomen en aanleiding geven tot langdurig contact. U kunt de brandharen verwijderd uit uw kleren door die grondig te wassen.
De bovenste luchtwegen
Als u brandharen inademt, kunnen de slijmvliezen van uw bovenste luchtwegen geïrriteerd raken of ontsteken. Dat kan leiden tot slikstoornissen, ontsteking van de neusslijmvliezen en ademhalingsstoornissen. Die blootstelling komt echter niet zo vaak voor.
Contact met de ogen
Als de brandharen in de ogen terechtkomen, kunnen ze aanleiding geven tot een pijnlijke irritatie. In zeldzame gevallen kunnen de brandharen dieper in het oog binnendringen en daar een oogontsteking teweegbrengen.
Terug naar boven
Wat doen bij overlast van eikenprocessierupsen?
- Waarschuw het gemeentebestuur. Zij zullen passende maatregelen treffen of de verantwoordelijke diensten op de hoogte brengen.
- Probeer elk contact met de rupsen te voorkomen en maak ook kinderen hierop attent.
Raak nooit in paniek als er eikenprocessierupsen in uw omgeving zitten. Gezond verstand en een voorzichtige aanpak kunnen veel hinder voorkomen.
- Bij lichte symptomen: geen medicijnen nodig, klachten verdwijnen binnen de 2 weken.
- Bij hevige jeuk: raadpleeg uw apotheker (anti-jeukmiddelen).
- Bij ernstige klachten, ademhalingsmoeilijkheden: raadpleeg uw huisarts.
Terug naar boven
Wat mag u vooral niet doen?
- Raak de rupsen en nesten niet aan en tracht ze niet zelf te bestrijden.
- Gebruik zeker geen insecticiden: die middelen kunnen schadelijk zijn voor de mens en het milieu.
- Spuit de rupsen en nesten niet weg met bijvoorbeeld een hogedrukreiniger. De brandharen van de rupsen kunnen zich dan immers via de lucht verspreiden.
Terug naar boven
Hoe voorkomt u ongemakken?
- Vermijd elk contact met de rupsen en de nesten.
- Draag kledij die hals, armen en benen bedekt en ga niet op de grond zitten.
- "Strip" de huid met plakband om brandharen te verwijderen (onmiddellijk na blootstelling).
- Na contact met rupsen of brandharen mag u niet krabben of wrijven. Was of spoel de huid en ogen goed met water.
- Was zo nodig al uw kleren (lang programma van de wasmachine op een zo hoog mogelijke temperatuur).
Terug naar boven
Gezondheidsimpactscreening
Het aantal eikenprocessierupsen is de jongste jaren alsmaar toegenomen. Op meerdere plaatsen zijn ze zelfs uitgegroeid tot een echte plaag. Een groeiend aantal mensen ondervond in de getroffen streken fysieke hinder en overlast van de rupsen, waarvoor ze dan vaak de huisarts consulteerden. Vooral de provincie Limburg werd zwaar getroffen door de plaag.
Naar aanleiding van die groeiende overlast organiseerde het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid een bevraging in de zwaarst getroffen regio's.
Situatieschets bevraging 2007
Tijdens het eikenprocessierupsenseizoen van 2007 voerde de afdeling Toezicht Volksgezondheid een kleinschalige bevraging uit in 3 Limburgse gemeenten (Bree, Kinrooi en Meeuwen-Gruitrode). Daarmee wilden we het aantal en de ernst van klachten meten die veroorzaakt worden door de eikenprocessierupsen. We bevroegen ook het gebruik van geneesmiddelen.
Via huisartsen en apothekers werden vragenlijsten voorgelegd aan patiënten. De vragenlijsten werden ter beschikking gesteld vanaf het vierde vervellingsstadium van de rupsen.
Over de gehele periode werden ongeveer 120 vragenlijsten vrijwillig ingevuld en teruggestuurd naar de afdeling Toezicht Volksgezondheid. Dat aantal was echter te laag om statistische conclusies te trekken. Desondanks konden we er wel trends uit afleiden.
Resultaten bevraging 2007
Uit de bevraging leiden we af dat de huidklachten veruit de belangrijkste gezondheidsklachten zijn die door eikenprocessierupsen veroorzaakt wordt, en dat zowel in de gebieden met weinig rupsen als in de zwaarder getroffen gebieden. De klachten treden ook vroeger op dan oog- en luchtwegklachten. Opmerkelijk is dat oog- en luchtwegklachten en algemene klachten iets vaker voorkomen in de zwaarder getroffen gebieden. Ook de ernst van de huidklachten wordt hoger ingeschat dan de ernst van oog- en luchtwegklachten.
Hoewel de aantallen te klein waren om statistische conclusies te trekken, bevestigen de trends onze verwachtingen:
- De belangrijkste fysische klachten veroorzaakt door de brandharen van de eikenprocessierups zijn afkomstig van de huid.
- In regio's waar de overlast van de eikenprocessierups het grootst is komen ook klachten ter hoogte van de ogen en luchtwegen voor.
- De geschatte ernst van de klachten het hoogst is voor huidklachten en minder voor de andere klachten zoals ogen en luchtwegen.
- Hoe verder het hinderseizoen, hoe gevarieerder de klachten.
Terug naar boven
Folder
Download de folder "Eikenprocessierupsen. Wat je zeker moet weten" (PDF, 2 MB)
Deze folder kunt u bestellen bij het secretariaat van de afdeling Toezicht Volksgezondheid op het nummer 02 553 36 71 of per mail naar toezichtvolksgezondheid@vlaanderen.be.
Terug naar boven
Meer info
- www.eikenprocessierups.be: op deze website van de Medisch Milieukundigen bij de Logo’s vindt u meer informatie, info voor gemeenten en artsen, en publicaties over de eikenprocessierups.
Terug naar boven